![]() |
Šar Planina |
Gora, Opolje
i Dragaš su imena sa posebnim značenjima i karakteristikama, ali u geografskom
smislu čine jedinstvenu celinu i podrazumevaju planinsku oblast na krajnjem
jugu Kosova– područje između Šar planine i Koritnika. Najbliži susedi su im
Makedonija na jugoistoku i Albanija na zapadu, sa kojima njihova planinska sela
i fizički graniče.
Gora i Opolje
– da odmah razjasnimo – su planinske župe koje uokviruju planinski visovi Šare,
Koraba i Koritnika. To je prostor na samoj tromeđi između Kosova, Makedonije i
Albanije. A Dragaš je varošica u središtu tog područja i ona je bila dugo, sve
do 1990.godine, zajedničko sediište opštine. Ove župe se u mnogo čemu razlikuju
i do njih se može doći jedino sa severa, lokalnim putem koji ih povezuje sa
Prizrenom.
A ko su,
zapravo, Goranci? Prema raspoloživoj literaturi, stanovništvo Gore čine
pretežno naturalizovani muslimani – Goranci. Većinsko stanovništvo Gore je
islamizovano domicilno stanovništvo slovenskog porekla i svoj nacionalni
identitet iskazuju isključivo imenom svoga vrletnog kraja.
Goranci
govore svojim posebnim jezikom, koji „nije ni srpski, ni makedonski, ni
albanski“, ali sadrži dosta primesa sva tri.
Za razliku od
Gore, u susednom Opolju, u selima na padinama Šare i Koritnika, žive pretežno
kosovski Albanci, čiji su se preci u dugom vremenskom periodu doseljavali iz
Albanije. Pri tome je zanimljivo da i jedni i drugi – i oni iz Gore i ovi iz
Opolja – predstavljaju homogene etničke skupine, tako da se međusobno razlikuju
po kulturnom nasleđu, jeziku kojim govore, običajima, načinu oblačenja,
porodičnom životu, tradicijama koje neguju itd.
Ovo je,
inače, živopisan planinski kraj. Prostore Gore i Opolja presecaju brze i bistre
planinske rečice, kanjoni i useci sa bogatom vegetacijom.
Međutim, uz
sve ove atribute, treba reći da je to izrazito nerazvijen i uokolo su masivne
stogodišnje šume bogate raznovrsnom divljači. siromašan planinski kraj, koji je
geografski i saobraćajno potpuno izolovan. Zbog velike nadmorske visine, oštre
zime, naglih promena vremena i oskudne privrede, moglo bi se reći da ovde
vladaju surovi uslovi života.
![]() |
Koritnik |
Sela u
sastavu Gore i Opolja raštrkana su po dolinama i visoravnima između najviših
vrhova Šar-planine, Koraba i Koritnika. Dragaška opština smeštena je na Šari,
na nadmorskoj visini od 2.322 i 2.623 metra. Sa severozapadne strane ovaj kraj
zatvara Koritnik, visok 2.394 metra, a od najotvorenijeg i najpristupačnijeg
zaleđa – Prizrenske ravni – odvaja ga pobrđe niske planine Cvilen. Srednja
nadmorska visina oba regiona opštine Dragaš iznosi oko 1.500 metara. Između
njih ipak postoje razlike u reljefu. Opolje na severu je pretežno ravno, dok je
Gora najvećim delom izrazito brdovit kraj. Uz to, ona je teritorijalno znatno
veća – prostire se na oko 400, a Opolje na 108 kvadratnih kilometara.
Varošica
Dragaš, ranije zajedničko sedište opštine, poznata je kao staro ilirsko
naselje, ali bez nekih vidljivih tragova svoje najranije prošlosti. Klima je
ovde umereno kontinentalna – zime nisu ni previše duge ni preterano oštre, jer
visoki planinski lanci štite ovaj brdoviti kraj od hladnih vetrova i ekstremnih
mrazeva.
Šarplaninski
deo opštine Dragaš ima obilje izvora bistrih i brzih tokova. Suprotno tome,
krečnjački Koritnik je skoro bezvodan. Izvore i vodotokove napajaju i snežnici,
koji se ponekad održe do kraja leta i početka novog snega.
Veoma je
razgranata mreža reka i rečica koje nikad ne presušuju. Najveća je Plavska
reka, u koju se slivaju najveće vode Gore i Opolja. Na prostorima Gore su još
Brodska, Radeška, Leštanska i Restelnička reka, a u Opolju Plajnička reka.
Naturalizovani
Goranci, koji su nekada bili najbrojniji na ovim prostorima, a sada čine oko 40% populacije, vredan su, miroljubiv i
dobroćudan narod. Uvek su nastojali da imaju dobre odnose sa susdima drugih
vera i nacija. Na dobre komšijske odnose i saradnju upućivali su ih teški
uslovi života u ovom kraju, a takođe i zajednički interesi. Nažalost, međusobno
približavanje odvijalo se uz dosta teškoća, naročito kada su u pitanju njihovi
susedi kosovski Albanci, pa je to bio razlog za povremena masovnija iseljavanja
Goranaca. Poslednji veliki talas iseljavanja otpočeo je početkom prošle
decenije, kada su nebuzdane nacionalne strasti i verski fanatizam albanskih
ekstremista porušili sve dotadašnje mostove među ljudima.
Goranci su
nadaleko poznati i kao pečalbari. To su veoma solidarni i uporni radnici, vrlo
privrženi porodici i rodnom kraju, oduvek spremni na samoodricanje u korist
najbližih. I danas su pečalbari iz Dragaša, sa padina Šare i Koritnika, poznati
širom Evrope kao vrsni poslastičari i aščije. Oni su vešti majstori i u okviru
drugih zanata i profesija.
Nema komentara:
Objavi komentar